Petrova crkva

Nedaleko od Novog Pazara nalazi se Petrova crkva, koja pripada najstarijim srpskim srednjovekovnim spomenicima. To je jedini potpuno očuvani spomenik sagrađen u prednemanjićko doba, verovatno u 9. ili 10. veku. 

Za ovaj hram se vezuju ključni događaji iz života Stefana Nemanje: njegovo krštenje, sabor protiv bogumila i predaja vlasti sinu Stefanu.

Koncepcija hrama, zasnovana na kružnoj osnovi sa kupolom, ostala je dominantna do danas, ali je vremenom dopunjena novim elementima (galerija, prstenasti brod).

Pošto je Petrova crkva dugo bila episkopsko središte, uz nju su postojale druge zgrade namenjene takvom srednjovekovnom centru. On je bio zaštićen masivnim zidom, čiji tragovi su otkriveni nakon arheoloških istraživanja.

Ni u jednoj srpskoj srednjovekovnoj crkvi nije se sačuvalo toliko slojeva fresaka, koje hronološki prate graditeljske promene na crkvi. Iz prve polovine 9. veka potiču freske u tamburu kubeta sa scenama iz Hristovog života. Drugu celinu čine freske s predstavom Bogorodice Orante u temenu kalote oltarske apside, figura apostola i anđela, iz prve polovine 11. veka. Najslabije očuvane freske nastale su u doba Stefana Nemanje i nalaze se u oltarskoj apsidi i potkupolnom prostoru. Najmlađi i najbolje očuvani sloj fresaka, čiji je ktitor bio kralj Uroš I  raspoređene su u južnoj konhi, potkupolnom prostoru, na pilastri, čini kompozicija ktitora, Hrist Pantokrator, Cveti, Raspeće, predstave svetaca i proroka i fragmenti nekih scena.

Petrova crkva je kao deo celine Stari Ras, sa Sopoćanima, 1979. godine upisana u UNESCO-vu Listu Svetske kulturne i prirodne baštine.

Kapela Sv. Krsta u Vršcu Najstariji katolički hram u Banatu

Dvor Eparhije banatske Dvor kome se svi dive

Banjska Podigao ga je između 1312. i 1316. godine kralj Milutin

Ovčarsko-kablarski manastiri "Srpska Sveta gora"

Topola - Oplenac

Petrova crkva Pripada najstarijim srpskim srednjovekovnim spomenicima

Studenica Zadužbina velikog župana Stefana Nemanje

Pećka patrijaršija Podignuta u trećoj deceniji 13. veka

Staro Hopovo Osnovan krajem 15. veka

Manastir Ćelije Ženski manastir

Manastir Lelić Zadužbina Vladike Nikolaja i njegovog oca Dragomira Velimirovića

Mala Remeta Osnovan krajem 17. veka

Šišatovac Osnovan 1520. godine

Petkovica Pominje se u 16. veku

Kuveždin Osnovao ga je 1520. godine poslednji srpski despot Stefan Štiljanović.

Prohor Pčinjski Podigao ga je u 11. veku vizantijski car Roman Diogen

Sopoćani Podigao ga je  kralj Uroš I Nemanjić

Žiča Zadužbina  kralja Stefana Prvovenčanog.

Naupara Izgrađena je u osmoj deceniji 14. veka.

Mileševa Osnovan u trećoj deceniji 13. veka