Studenica

Nedaleko od živopisne klisure reke Ibar, na desnoj obali reke Studenice, opasana visokim zaštitnim zidom, uzdiže se Studenica, zadužbina velikog župana Stefana Nemanje, utemeljivača nezavisne srpske države i rodonačelnika dinastije koja će vladati Srbijom puna dva veka.

Predstavlja najznačajniji manastirski kompleks srednjovekovne Srbije i veliki duhovni i umetnički centar srpskog naroda. Za nešto više od jedne decenije (1183-1196. godina) uobličena je najlepša građevina srpske srednjovekovne arhitekture. Od 12. veka kada je osnovana monaška zajednica, Studenica ni u jednom trenutku nije prekidala svoj viševekovni život. Kao zadužbina i grobnica rodonačelnika dinastije Nemanjić ,Studenica je služila kao uzor mnogim vladarima ove loze za podizanje mauzoleja koji bi nalikovali Bogorodičinoj crkvi.

Bogorodičina crkva  ubraja se u najznačajnije spomenike raške graditeljske škole. Crkva je jednobrodna građevina, ima naos, trodelni oltarski prostor i pripratu zidom odvojenu od naosa. Nad centralnim delom uzdiže se kupola sa srazmerno niskim tamburom. Osim kupole i spoljne priprate, spoljni zidovi su oplaćeni belim mermerom, a prozori i portali ukrašeni plastikom visokih stilskih vrednosti. Originalni spoj vizantijskog prostora i strukture hrama i spoljnih oblika i njihove obrade u belom mermeru, koje potiču iz romanske arhitekture čine Studenicu remek-delom srednjoevropske arhitekture.

Freske, remek-dela vizantijskog živopisa s početka 13. veka, obeležile su put srpskog srednjovekovnog slikarstva. U riznici se čuvaju neki od kapitalnih primeraka srpske primenjene umetnosti, kao što su prsten Stefana Nemanje, predmeti od metala, plaštanice, povelje i druge relikvije.

Posebno mesto u kompleksu manastira Studenica zauzima Kraljeva crkva, zadužbina kralja Milutina iz 1314. godine, sa zidnim slikarstvom izuzetne prefinjenosti. Građena je u obliku sažetog krsta sa kubetom koje je spolja osmostrano, a unutra okruglo. Ono predstavlja vrhunac stvaralaštva dvorskih slikara Mihaila i Evtihija i svakako jednu od najlepših fresko-celina u srpskoj srednjovekovnoj umetnosti. Besprekorno komponovane scene iz Bogorodičinog života 1569. godine doživele su veliku obnovu koju je izvršio Longin, najveći srpski slikar 16. veka.

Sa svojim hramovima, trpezarijama, kulama i konacima Studenica je zadržala svoju prvobitnu funkciju, a kao prvorazredni zakonom zaštićeni spomenik upisan je u Listu Svetske kulturne i prirodne baštine UNESO-a 1986. godine.

Kapela Sv. Krsta u Vršcu Najstariji katolički hram u Banatu

Dvor Eparhije banatske Dvor kome se svi dive

Banjska Podigao ga je između 1312. i 1316. godine kralj Milutin

Ovčarsko-kablarski manastiri "Srpska Sveta gora"

Topola - Oplenac

Petrova crkva Pripada najstarijim srpskim srednjovekovnim spomenicima

Studenica Zadužbina velikog župana Stefana Nemanje

Pećka patrijaršija Podignuta u trećoj deceniji 13. veka

Staro Hopovo Osnovan krajem 15. veka

Manastir Ćelije Ženski manastir

Manastir Lelić Zadužbina Vladike Nikolaja i njegovog oca Dragomira Velimirovića

Mala Remeta Osnovan krajem 17. veka

Šišatovac Osnovan 1520. godine

Petkovica Pominje se u 16. veku

Kuveždin Osnovao ga je 1520. godine poslednji srpski despot Stefan Štiljanović.

Prohor Pčinjski Podigao ga je u 11. veku vizantijski car Roman Diogen

Sopoćani Podigao ga je  kralj Uroš I Nemanjić

Žiča Zadužbina  kralja Stefana Prvovenčanog.

Naupara Izgrađena je u osmoj deceniji 14. veka.

Mileševa Osnovan u trećoj deceniji 13. veka