Konceptualna istorija umetnosti

Imali smo teoriju, koja je u početku bila lepa i elegantna... a onda ju je neko pretumbao, pa je postala zaista ružna. Ovo je moto projekta Ere Milivojevića, koji će biti realizovan u galeriji O3one tokom avgusta, i to u vidu knjige koja u kolažno rekombinovanom vidu predstavlja sadržaj jedne lokalno objavljene enciklopedije, te i prostorne postavke koja je prati. Poput ovih elemenata datog projekta, i on je, kao tekstualni redi-mejd, izdvojen iz konteksta u kome je zatečen (kao segment nekog naučno-popularnog teksta), i uveden u područje raskola između savremene umetničke produkcije i produkcije teorije, koja je prati i pretenduje da je artikuliše i pojmovno fiksira. U tom smislu, on deluje kao kritika podele uloga u svetu umetnosti.

Naime, evidentno je da knjige objavljivane kod nas u žanru teorije umetnosti sve više gube kako na unutrašnjoj koherenciji i utemeljenosti u faktima aktuelne umetničke produkcije, tako i na logičkoj eleganciji i ekonomičnosti, pa ih je teško sagledavati kao misaone eksperimente, izvan domena puke tehnologije proizvodnje teksta. Njihov uticaj na sagledavanje i vrednovanje istorije umetnosti i sadašnje umetničke produkcije, međutim, ne jenjava, i one i dalje bivaju doživljavane kao neka metainstanca, s mandatom arbitra nad umetničkim delima, pa čak i kao izvor njihovog potpunog smisla i značenja. 

Projekat Ere Milivojevića okreće se protiv ove podrazumevane hijerarhije i demonstrira jedan od mogućih načina konceptualnog preispitivanja i preoblikovanja odnosa vizuelnog i tekstualnog sadržaja jedne knjige, kao i značenja time uspostavljenih. Knjiga uzeta kao osnovni predložak nije iz aktuelne teorijske produkcije. To je enciklopedija objavljena pre par decenija, od lokalnog izdavača, s lokalnim uređivačkim savetom, i upravo ta vremenska distanca omogućava da se tehnologija proizvodnje (ideološkog) značenja u njoj jasnije sagleda. Kontradikcije u poretku slike i teksta u njoj su mnogo vidljivije. Kada Era sadržaj te knjige uvede u proces kolažnog rekombinovanja, baratajući u njoj zatečenim spojevima slikovnog i tekstualnog materijala kao zasebnim kompozitnim jedinicama, on zapravo ujedno fokusira te kontradikcije i dovodi ih na videlo, i pokazuje načine na koji se njihov dejstveni učinak može izmeniti i vidove njihovog konstituisanja podvgnute drugačijem poretku odnosa.

Ovaj projekat spada u sled projekata Era Milivojevića koji se zasnivaju na semplovanju slučajno otkrivenih činjenica obične svakodnevne realnosti, i iščitavanja i preoblikovanja njihovih značenja. U sličnim projektima prethodno realizovanim (na primer, Aida Blu, Galerija SKC 2007 i Snimak, BELEF 2007), on se pri generisanju sadržaja služio fotografijom i videom, a ovog puta ga je prosto zatekao u knjizi nađenoj na buvljoj pijaci. Segmenti sadržaja te knjige (odnosi u kojima se zatiču neki tekstualni i vizuelni sadržaji u njoj) su isecani, rekombinovani i ponovo složeni u knjigu koja ima status rada, odnosno umetničkog objekta, dok je niz elemenata tako segmentirane knjige iskorišćen i za prateću prostornu postavku u galeriji.

Knjiga, kao totalni umetnički objekat i poseban medijum vizuelne umetnosti, u istoriografiji eksperimentalnih umetničkih praksi vodi se još od kraja 18. veka, od izdavanja Blejkovih ilustrovanih Pesama nevinosti i iskustva. U tom medijumu realizovani su, na primer, i Zvuci Vasilija Kandinskog, Nedelja ljubaznosti Maksa Ernsta, više zajedničkih radova Asgera Jorna i Gija Debora, kao i delovi opusa mnogih fluksus i konceptualnih umetnika. Zajednička karakteristika pomenutih radova jeste da oni knjigu ne tretiraju kao medijum putem koga se neki sadržaj tek predstavlja i distribuira, već kao prostor u kome se on zapravo i konstituiše, u kompozicionim sklopovima koji i tekst tretiraju kao niz vizuelnih jedinica.